Zones rond bad en douche
NEN 1010, de Nederlandse norm voor laagspanningsinstallaties, verdeelt de ruimte rond bad en douche in zones. Zone 0 is de binnenkant van het bad of de douchebak. Zone 1 is de ruimte daar recht boven, tot een vaste hoogte. Zone 2 is een strook rondom zone 1. Hoe dichter bij het water, hoe strenger de eisen.
In zone 0 mogen alleen toestellen die daar speciaal voor gemaakt zijn, op zeer lage veiligheidsspanning. In zone 1 en 2 gaat het om vast gemonteerde toestellen die minstens spatwaterdicht zijn. Een standaard wandcontactdoos hoort buiten de zones. De precieze grenzen hangen af van de opstelling: een bad, een douchebak of een inloopdouche met een glazen wand.
De IP-code op een armatuur geeft aan hoe goed hij beschermd is tegen stof (eerste cijfer) en water (tweede cijfer). Een 4 als tweede cijfer betekent bescherming tegen spatwater uit alle richtingen, een 5 tegen waterstralen, een 7 tegen tijdelijke onderdompeling. De fabrikant vermeldt in welke zone een armatuur mag hangen.
Aardlekschakelaar van 30 mA
Alle groepen in de badkamer horen achter een aardlekschakelaar van 30 mA. Die vergelijkt de stroom die naar een toestel gaat met de stroom die terugkomt, en schakelt uit bij een verschil. Lekt er stroom weg via water of via een persoon, dan valt de spanning weg. Een installatieautomaat beschermt alleen de leiding, tegen overbelasting en kortsluiting.
In oudere woningen hangt de badkamer soms nog op een groep zonder aardlekschakelaar, bijvoorbeeld in een kast met schroefzekeringen. Een badkamerverbouwing is dan het moment om de groepenkast aan te pakken. Daarover meer op akkayaelektrotechniek.nl.
Inbouwspots in de badkamer
Inbouwspots zijn in een badkamer de meest gekozen verlichting. Boven de douche of het bad hangen ze in zone 1 of 2 en moeten ze minstens spatwaterdicht zijn, in de praktijk IP44 of hoger. Buiten de zones mag een standaard spot. Veel badkamers krijgen toch overal dezelfde spatwaterdichte spot, omdat dat er als één geheel uitziet.
Een inbouwspot heeft ruimte boven het plafond nodig. Onder een betonplafond is die er meestal niet; dan komt er een verlaagd plafond van gipsplaat of kunststof panelen. Ledspots worden aan de achterkant warm. Isolatie direct op de spot mag alleen als de spot daarvoor geschikt is.
Dimmen kan als de spot, de driver en de dimmer bij elkaar passen. Een niet-dimbare led op een dimmer gaat flikkeren of zoemen. Een spiegel met verlichting of een spiegelkast met stopcontact krijgt een eigen doos achter de spiegel, op de hoogte uit de tekening van het badkamermeubel. Die doos zit er vóór de tegels.
Stopcontact in de badkamer
Een stopcontact in de badkamer is toegestaan buiten de zones en achter de aardlekschakelaar van 30 mA. Een wandcontactdoos met randaarde en klapdeksel is de gebruikelijke keuze. Bij de wastafel zit hij meestal naast de spiegel, voor een föhn of een elektrische tandenborstel.
Wasmachine en droger staan in veel woningen in de badkamer. Een wasmachine verwarmt het water zelf en trekt dan ongeveer 2.000 W; samen met een droger komt één groep snel boven 3.680 W. Elk van de twee hoort daarom bij voorkeur op een eigen groep.
Vloerverwarming, handdoekradiator en ventilatie
Elektrische vloerverwarming ligt onder de tegels en wordt vast aangesloten op een thermostaat. De vloervoeler gaat in een buisje in de vloer, zodat hij later te vervangen is zonder tegels te breken. De aansluitdoos en de doos voor de thermostaat komen in de ruwbouw, voordat de tegelzetter begint.
Een elektrische handdoekradiator krijgt een vaste aansluiting via een doos achter de radiator, op de plek uit de tekening. Een badkamerventilator of de bediening van de mechanische ventilatie vraagt een leiding naar de schakelaar of een vochtsensor.
Elektra in het toilet
Een toilet zonder raam heeft licht en afzuiging nodig. Een plafondlamp of een of twee inbouwspots, met de schakelaar buiten naast de deur, is de gebruikelijke opstelling. Een ventilator kan op de lichtschakelaar met een nalooprelais, waardoor hij na het uitdoen van het licht nog een tijd blijft draaien.
Een apart toilet valt buiten de zones van de badkamer. Een douche-wc of een toilet met elektrische functies heeft een stopcontact nodig. Die doos komt naast of achter het toilet, voordat de voorzetwand met het inbouwreservoir dichtgaat.
Volgorde bij een badkamerverbouwing
- Sloop en het weghalen van oude leidingen.
- Loodgieter en elektricien in de ruwbouw: water en afvoer, en de dozen voor spiegel, spots, ventilator, vloerverwarming en stopcontacten. De badkamergroep hangt achter een aardlekschakelaar van 30 mA.
- Tegelzetter en stukadoor.
- Plaatsen van sanitair en meubel.
- Afmonteren, testen en benoemen van de groepen.